Stowarzyszenie Ziemia Gnieźnieńska
Wspieramy zabytki kulturty polskiej
Młodzież o patriotyzmie
Ziemia Gnieźnieńska podsumowała projekt
Warszawa widziana okiem ucznia w 100.rocznicę odzyskania Niepodległości

Na wstępie należy wskazać, iż tematykę przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza regulują między innymi przepisy Kodeksu cywilnego z dnia 23 kwietnia 1964 r. Zgodnie z art. 1012 Kodeksu cywilnego spadkobierca może bądź spadek przyjąć bez ograniczenia odpowiedzialności za długi, bądź przyjąć z ograniczeniem odpowiedzialności za długi ( przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź spadek odrzucić.

Stosowne oświadczenie spadkobierca składa przed Sądem lub przed Notariuszem. Na złożenie oświadczenia woli przedmiocie sposobu przyjęcia spadku, czy też jego odrzucenia spadkobierca ma 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swego powołania. W razie braku oświadczenia spadkobiercy w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule swego powołania skutkuje przyjęciem spadku z tzw. dobrodziejstwem inwentarza czyli bez odpowiedzialności za długi spadkowe własnym majątkiem.

W czasie od otwarcia do przyjęcia spadku spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko ze spadku (art. 1030 zd. 1 KC), wskutek czego do czasu przyjęcia spadku egzekucja na zaspokojenie długu spadkodawcy dopuszczalna jest tylko ze spadku. Przed przyjęciem spadku nie może być z niego również prowadzona egzekucja na zaspokojenie osobistego długu spadkobiercy. Z punktu widzenia odpowiedzialności za długi spadkowe, w okresie tym istnieją dwie odrębne masy majątkowe (dotychczasowy majątek osobisty spadkobiercy i majątek spadkowy), z których do dyspozycji wierzycieli spadkodawcy pozostaje wyłącznie majątek spadkowy. Po przyjęciu spadku następuje zatarcie wspomnianego podziału i zasadniczo połączenie obu mas majątkowych w jedną, gdyż od tej chwili spadkobierca odpowiada za długi całym swoim majątkiem (zarówno składnikami dotychczasowego majątku osobistego, jak i składnikami majątku spadkowego).

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza powoduje w zasadzie takie same skutki jak te, która ustawa łączy z przyjęciem spadku wprost. Jedyną różnicą jest powstające w tym momencie ograniczenie odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. W ten sposób spadkobierca odpowiada za długi spadkodawcy tylko do wysokości stanu czynnego spadku. Ograniczenie to odpada jeśli spadkobierca podstępnie pominął w wykazie inwentarza lub podstępnie nie podał do spisu inwentarza przedmiotów należących do spadku lub przedmiotów zapisów windykacyjnych albo podstępnie uwzględnił w wykazie inwentarza albo podstępnie podał do spisu inwentarza nieistniejące długi.

Spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza może złożyć wykaz inwentarza w sądzie lub przed notariuszem. Wykaz złożony przed Notariuszem zostaje objęty protokołem. W przypadku gdy jest więcej niż 1 spadkobierca może zostać złożony jeden wykaz inwentarza przez wszystkich lub kilku spadkobierców. W wykazie inwentarza z należytą starannością ujawnia się przedmioty należące do spadku, przedmiotów zapisów windykacyjnych lub długów spadkowych.

Na wstępie należy wskazać, iż tematykę przyjęcia lub odrzucenia spadku w imieniu małoletnich dzieci regulują między innymi przepisy Kodeksu cywilnego z dnia 23 kwietnia 1964 r. Przepisy tejże ustawy dają małoletnim dzieciom prawo do dziedziczenia, co więcej wskazują, iż dziecko już poczęte w chwili otwarcia spadku tj. już poczęte w chwili śmierci spadkodawcy może być spadkobiercą jeśli urodzi się żywe.

Ponadto w analizie przedstawionego problemu pomocne będą przepisy Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 17 listopada 1964 r. oraz przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z dnia 25 lutego 1964 r.

Dziedziczenie przez małoletnie dzieci jako tematyka trudna spotyka się z dużym zainteresowaniem wśród osób korzystających z nieodpłatnej pomocy prawnej w ramach Punktu Nieodpłatnej Pomocy Prawnej w Witkowie. Najczęściej rodzice małoletnich spadkobierców borykają się z problemem ewentualnego odrzucenia spadku w imieniu małoletnich dzieci i trudnościami w tym zakresie wynikającymi z konieczności uzyskania zgody Sądu Rodzinnego, o czym szerzej poniżej.

Spadkobierca spadek może bądź przyjąć bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe, bądź przyjąć z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe bądź spadek odrzucić. W tym celu należy złożyć stosowne oświadczenie przed Sądem lub przed Notariuszem, w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania do spadku. Brak złożenia oświadczenia w tym terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Praktyka wskazuje, iż rodzice małoletnich dzieci najczęściej wybierają formę odrzucenia spadku, natomiast obawiają się korzystania z możliwości przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza tj. bez odpowiedzialności za długi spadkowe, a precyzyjnie rzecz ujmując z odpowiedzialnością za długi spadkowe ograniczoną do wartości aktywów znajdujących się w masie spadkowej.

Obawa ta zapewne wynika z faktu, iż odrzucenie jest jednoznaczne, nie wymaga podejmowania żadnych dodatkowych działań, natomiast w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza należy w sądzie spadku złożyć spis inwentarza. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza jest zasadne w takich przypadkach, gdy w majątku pozostawionym przez spadkodawcę znajdują się zarówno aktywa np. prawo własności nieruchomości, środki zgromadzone na rachunku bankowym, jak i pasywa np. raty kredytu, pożyczki. W takich sytuacjach zasadne jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, bowiem po uregulowaniu wszelkich długów spadkowych pozostaje w masie spadkowej majątek podlegający podziałowi między spadkobierców.

Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską, a władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą  i majątkiem małoletniego dziecka oraz do wychowywania dziecka, z poszanowaniem jego godności. Rodzice obowiązani są sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Zgodnie z art. 101 paragraf 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego tj. Sądu Rejonowego Wydziału Rodzinnego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. W związku z tym, iż przyjęcie spadku lub jego odrzucenie stanowi czynność dokonywaną przez dziecko szczególnego rodzaju, w tym wypadku wymagana jest zgodna Sądu Rodzinnego. Sądem Rodzinnym jest Sąd Rejonowy Wydział do spraw rodzinnych właściwy ze względu na miejsce zamieszkania małoletniego dziecka.

Rodzice w razie potrzeby dokonania w imieniu dziecka czynności w postaci odrzucenia spadku zobowiązani są do uzyskania postanowienia Sądu, z którego wynika zgoda na dokonanie takiej czynności w imieniu małoletniego dziecka. Dopiero po uzyskaniu takiej zgody mogą dokonać czynności odrzucenia spadku w imieniu małoletniego dziecka przed sądem spadku. Praktyka wskazuje, iż rodzice uzyskawszy taką zgodę poprzestają na tym i zapominają o konieczności dokonania drugiej czynności tj. czynności odrzucenia spadku.

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka odbywa się zatem dwuetapowo tj. w pierwszym etapie konieczna jest zgoda sądu rodzinnego na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka, a drugi etap polega na dokonaniu czynności na którą zgodę wyraził sąd tj. odrzucenia spadku.

Pamiętajmy, iż we wniosku o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka należy wskazać, po jakim zmarłym spadek chcemy odrzucić oraz z jakich przyczyn. We wniosku należy wykazać, iż małoletnie dziecko znajduje się w kręgu spadkobierców oraz powołać dowody np. z dokumentów, z zeznań świadków na okoliczność, iż w interesie małoletniego dziecka leży odrzucenie spadku po zmarłym. Sąd w tych sprawach kieruje się zawsze interesem małoletniego dziecka, bada czy zachodzą przesłanki do odrzucenia spadku, czy jednak w interesie małoletniego dziecka leży przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.